Sponsor Bağlantılar


Meteoroloji nedir? Kısaca Ne İş Yapar Konu Anlatımı


Sponsor Bağlantı

Meteoroloji nedir?

Meteoroloji nedir? Kısaca Ne İş Yapar Tanımı Nedir Konu Anlatımında Sizlere Vikipedi TR kaynaklı olarak ve çeşitli kaynaklardan yaptığımız derleme ile ayrıntılı bir bilgi notunu sunmak istiyoruz. Umarım sizler için yararlı bilgileri sunabilmişizdir.

Atmosferi inceleyen ilim. Meteoroloji, dünyanın kara kısmı ile ilgilenen fizik ve denizlerle ilgilenen oşinografi ile birlikte jeofizik (yer fiziği) ilim dalını meydana getirir

meterolojinedir

Atmosfer içindeki basınç, sıcaklık, rüzgar, nem, görüş mesafesi, bulut teşekkülü, yağış, şimşek, yıldırım, fırtına gibi şart ve olayları ve bunların birbirlerine tesirlerini inceleyen meteorolojinin de pekçok dalı vardır. Atmosferdeki elektrik, türbülans, kirlilik, hava tahmini, hava haritalarının analizi, bulutların fiziği ve yağışları, meteoroloji cihazları ve gözlem (müşahade) metodları, hava şartlarının ortalamaları ile ilgilenen klimatoloji (iklim ilmi), küçük bir sahadaki atmosfer olayları ile uğraşan mikrometeoroloji, dünya üzerindeki su devridaimini inceleyen hidrometeoroloji, hep meteorolojinin dallarıdır. Sıcaklık, rüzgar, yağış gibi havanın fiziki elemanlarını analitik meteoroloji, atmosferdeki hareketleri, olayları ve bunların birbirlerine tesirlerini ise dinamikmeteoroloji inceler. Zirai meteoroloji, hava şartlarının ziraat üzerindeki; tıbbi meteoroloji de, insan üzerindeki tesirlerini araştırır.

Bir hava okyanusu içinde yaşamakta olan insanoğlu, her ne kadar geliştirdiği ısıtma ve klima sistemleriyle hava şartlarına karşı kendini korumaya çalışmakta ise de, hava şartlarına bağımlılık bugün de gittikçe artmaktadır. Roketlerin ateşlenmesi, fırtınanın şiddetine; jet uçaklarının inişi, görüş mesafesi ve rüzgar durumuna sıkı sıkıya bağlıdır. Motorlu vasıtalar, sanayi tesisleri ve meskenlerden havaya karışan zehirli gazlar, atmosferi aşırı derecede kirletmekte, bu kirlenmeyse, atmosferdeki doğal temizleme mekanizmasından daha hızlı olmaktadır.

Meteorolojinin tarihi gelişmesi, çeşitli sahalarda meydana gelen ilerlemelerle yakından ilgilidir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan sürekli gözlemlerden elde edilen bilgilerin bir araya toplanması, hassas gözlem cihazlarının bulunup yaygın bir şekilde kullanılması, haberleşme vasıtalarının hızla gelişmesi, elde edilen bilgilerin bilgisayarlarla değerlendirilmesi ve bütün bunların yanında ulaşım imkanlarının artışıyla birlikte kamuoyunun bu konuya daha fazla alaka duyması, meteorolojinin son asırda büyük bir sür’atle gelişmesine yol açmıştır.

Meteorolojinin temelini, çeşitli cihazlarla hava şartlarının hassas bir şekilde ölçülmesi teşkil eder. Havanın sıcaklığını termometre ile, basıncı barometre ile, rüzgarın yönü rüzgar gülü ile, hızı anemometre ile, yükseklerdeki hava şartları meteoroloji balonları ile, izafi (bağıl) nem higrometre ile, yağış miktarları yağmur ölçeği ile, bulutların şekillenmesi ve cephe sistemleri radarlar ve meteoroloji peykleri ile gözlenmekte ve tespit edilmektedir. Suni peykler, 1960’tan itibaren meteorolojik maksatlarla kullanılmaya başlanmıştır.

Bulutlar: Su veya buz parçacıklarından müteşekkil olan bulutlar, şekillerine göre üç ana grupta toplanabilir: Düz görünüşle stratüs, pamuk gibi kabarık kümülüs ve tüy gibi hafif ve seyrek sirüs bulutları. İki km yüksekliğe kadar stratüs ve kümülüs bulutlarına rastlanır. 5-6 km’ye kadar üst stratüs ve üst kümülüsler bulunur. Sirüs bulutları ise 10-13 km yükseklerde görülür.

Güzel havalarda kümülüs bulutlarına sık sık rastlanır. Beyaz renkli ve pamuğa benzeyen kümülüsler, bazen da kule gibi yükselerek, fırtına, yağmur, kar ve dolu getirirler. Stratüs bulutları gri renkli ve düzdür. Kümülüslerle de birleşerek çeşitli şekiller alır. Kalın tabakalar halinde, ince ince çiseleme şeklinde yağmur ve hafif kar getirirler. Sirüsler yüksek bulutlardır. Kümülüs ve stratüs şekillerinde de olabilirler. Işığı kırarak güneş ve ay etrafında hale meydana getirirler.

Meteoroloji istasyonlarında, bulutların, cinsi, miktarları, yükseklikleri, hareket yönü ve hızları devamlı takip edilir. Bulutların yüksekliği çeşitli usullerle bulunmaktadır. Tecrübeli bir gözlemci bu yüksekliği oldukça hassas bir şekilde tahmin edebilir. Bulutların içinden geçen uçaklarda pilotlar, altimetreden okudukları yüksekliği yer istasyonlarına bildirirler. Yükseliş hızı bilinen bir balonun, bulutun içinde kaybolmasına kadar geçen zaman hız ile çarpılarak da yükseklik tespit edilebilir. Geceleri bulut üzerine gönderilen bir ışık hüzmesi yardımıyla ve trigonometri ile yükseklik bulunur. Fotosel kullanarak yapılan ve bulut yüksekliğini ölçen özel cihazlar (ceilometer), gece ve gündüz kullanılabilir.

Yağışlar: Belli bir müddet zarfındaki yağış miktarı, yağmur ölçerlerle ölçülür. Gayet basit olan ve çok eskiden beri kullanılan yağmur ölçerler, üstü açık bir silindirden ibarettir. Daha hassas ölçmeler için silindirin üzerine bir huni konur. Huni ağzının alanı ile silindirin kesit alanı arasındaki oran yardımıyla gerçek yağış miktarı bulunur. Kar ve dolunun miktarı da, bunların erimesi beklenerek, aynı şekilde ölçülür. Meteoroloji istasyonlarında bundan başka kar yüksekliği de ölçülür. Bunun için birçok ölçmeler yapılıp, ortalaması alınır.

Yağışlar, meteorolojinin en düzensiz ve bir prensibe bağlanamayan bir unsurudur. Aralarında birkaç kilometre mesafe bulunan iki yerde bile yağış miktarları çok farklılık göstermektedir. Yağışlar genellikle, ekvatordan kutuplara doğru azalmaktadır. Dağların, rüzgarlı olan yamaçları daha fazla yağış alır. Sahiller de iç kesimlerden daha yağışlıdır.

Bir senede kaydedilen en fazla yağış, 1860 Ağustosu ile 1861 Temmuzu arasında Hindistan’da Cherrapunji’de 2644 cm’dir. Bir dakika içinde tespit edilebilen en yüksek yağış miktarı ise 10 Haziran 1955’te Amerika’da Jefferson’da 1,75 cm’dir.

Sıcaklık: Bir maddede bulunan ısı miktarının bir ölçüsüdür. Meteorolojide üç türlü sıcaklık ölçeği kullanılır. Celsius ölçeğinde 0°C’de donan su 100°C’de kaynar. Fahrenheit ölçeğinde suyun donma noktası 32°F, kaynama noktası ise 212°F’dir. Mutlak sıcaklık ölçeğinde ise suyun donma noktası 273°K (Kelvin), kaynama noktası 373°K’dir.

Sıcaklığın zamanla değişimi, kaydedici termometre (veya termograf) ile elde edilir. Farklı madeni malzemeden iki çubuk birbirine kaynak yapılır. Sıcaklık yükselince çubuklardan herbiri farklı miktarlarda uzar ve kaynaklı olduklarından eğilmeye zorlanırlar. Bu eğilme miktarı bir kalem ile kağıt üzerinde işaretlenir.

Meteorolojide, havanın sıcaklığı gölgede ölçülür. Bunun için termometreler güneş ışığından korunur. Hava ile denizler arasındaki ısı alış-verişi, hava şartlarına ve olaylarına tesir eder. Bu bakımdan deniz sathının sıcaklığı muntazam olarak ölçülür ve gemiler vasıtası ile haber verilir. Karaların sıcaklığı da böyle önemli olduğu halde düzenli olarak ölçülmez.

Hava sıcaklığının, yakıt sarfiyatı üzerindeki tesirini kolayca hesaplayabilmek için, o günün sıcaklığının 18°C’den ne kadar düşük olduğu bulunur. Bulunan miktarla yakıt sarfiyatı doğru orantılıdır. Bu bağlantıdan faydalanılarak ısı santrallerinin verimi tahmin edilebilir.

Atmosferin alt tabakası olan troposferde genellikle her 150 metre yükseldikçe havanın sıcaklığı 1°C düşmektedir. Hava kütlelerinin alçalıp yükselmesiyle de sıcaklık değişir. Hava kütleleri yükseliyorsa, basınç azaldığından genişlerler. Alçalıyorlarsa, üzerlerindeki basınç arttığından sıkışırlar. Bu hareketleri esnasında çevrelerindeki hava kütleleriyle ısı alış-verişi çok az olup, ihmal edilebilir. Isı alış-verişi olmayan (adyabatik olan) bu hareketlerin neticesinde sıcaklık değişir. Genişleyen havanın sıcaklığı düşer. Sıkışan, hacmi azalan havanın sıcaklığı artar. Yükselerek genişleyen hava kütlesi kuru ise, her 150 metrede 1,5°C soğur. Bu değer ise, troposferde sıcaklığın yüksekliklerde düşmesinden 0,5°C daha fazladır. Demek ki bu hava kütlesi, çevresindeki hava kütlelerinden daha soğuktur. Bu farkın neticesinde hava kütlesi tekrar alçalacaktır. Bu halde, atmosfer stabil dengededir denir. bazen da, hava şartlarından dolayı bu sıcaklık düşüşleri arasındaki fark tersine olabilir. Yani yükselen hava kütlesi, etrafındaki hava kütlelerinden daha sıcak olabilirler. O zaman hava kütleleri yükselmeye devam eder. Bu halde, atmosferin dengesi anstabil (eski halini almaz) demektir.

Görüş mesafesi

Görüş mesafesi, aydınlığın şiddetine, bırakılan yerle arkasındaki manzaranın parlaklıkları arasındaki farka ve bulunulan yerle bakılan yer arasındaki hava içinde ışığın yayılma ve absorbsiyon miktarına bağlıdır. Atmosferde görüş mesafesini azaltan çeşitli unsurlar bulunur. Bunlar; yağışlar, duman, toz ve kum gibi değişik şekillerde karşımıza çıkmakla beraber, görüş mesafesi deyince akla ilk gelen hadise sistir. (Bkz. Sis)

Basınç: Birim yüzeye dik olarak tesir eden kuvvet olan basınç, meteorolojide daha ziyade, sıvısız barometrelerle ölçülür. İçindeki havası boşaltılmış (vakumlu) bir madeni kutusu bulunan bu barometrelerde kutunun, üzerine gelen basınca göre şekil değiştirmesi, kollar vasıtasıyla bir kadran üzerinde basıncı gösterir. Bu barometrelere bir kalem ilavesiyle, basıncın zamana göre değişimini gösteren barograf elde edilir.

Havanın ağırlığından doğan basınç, deniz kenarında en yüksek değere ulaşır. 760 milimetre civa sütunu veya 1013,2 milibar olan bu basınç, yaklaşık 5,5 kilometre yükseklikte yarıya düşer. Basıncın yükseklikte böyle düşmesinin, hava olaylarının üzerinde çok önemli tesiri vardır. Yükselen hava genişliyerek soğumakta, böylece yoğunlaşan su buharı ile bulutlar teşekkül etmektedir.

...

Bir yerdeki basınç sabit kalmaz. Atmosferdeki günlük salınımlar ve hareketli basınç sistemlerinin geçişi, basıncı değiştirmektedir. Atmosferdeki günlük salınımlar, sabah ve akşam saat 10’da basıncı en yüksek değere çıkarır. Sabah ve öğleden sonra saat 4’te ise basınç en düşük değerdedir. Aradaki fark, ekvatorda 2,6 milibar, kutuplarda ise sıfırdır. Bu salınımların güneşin çekimi ile meydana gelen gerçek bir med-cezir mi olduğu, yoksa günlük ısınmalar ile mi ortaya çıktığı henüz anlaşılamamıştır. Hareketli basınç sistemlerinin yol açtığı basınç farkları ise 50 milibara ulaşabilir. 100 milibarlık basınç farklılıklarında hortum ve kasırgalar meydana gelir.

Hava haritaları

Çeşitli meteoroloji istasyonlarında yapılan gözlemler, telefon, telgraf, radyo gibi vasıtalarla belli merkezlerde toplanır. Greenwich saati ile, gece yarısından başlayarak her altı saatte bir yapılan standart gözlemler, toplanarak haritalar üzerine işlenir. Meteorolojide başlıca iki türlü harita düzenlenir. Hava tahminleri için en önemlisi yüzey hava haritalarıdır. Bu haritalarda her meteoroloji istasyonunun yeri ile bulut durumu, bulutların cinsi, en alçak bulutun yüksekliği, rüzgar yönü ve hızı, sıcaklık, çiğ noktası, görüş mesafesi, deniz seviyesine icra edilmiş basınç, son üç saatteki basınç değişimi, yağış miktarı ve son altı saatteki hava durumu görülebilir. Bu haritalara sinoptik (özet, hülasa) haritalar da denmektedir.

Bir de sabit basınç haritaları vardır. Bu haritalarda basınç sabittir. Harita üzerinde meteoroloji istasyonlarının yerleri, bu basıncın okunduğu yükseklikler, bu yüksekliklerde tespit edilen sıcaklık, çiğ noktası ve rüzgar görülür. Eşit yükseklikler birleştirilerek eş yükseklik eğrileri (izobar) çizilmiştir. Basınç sistemleri: Haritalar üzerindeki izobarların bazıları kapalı bir eğri meydana getirirler. Böyle bir kapalı eğri, bir minimum basınçlı nokta tarafındaysa, böyle bir basınç sistemine ve bu nokta etrafında dönerek esen rüzgara siklon denir. Siklonların çapı yüzlerce kilometreyi bulur. Kuzey yarımkürede rastlanan siklonlar, saat yelkovanının ters yönünde, güney yarımkürede rastlanan siklonlarsa saat yelkovanı yönünde eserler. Antisiklonlarda izobarlar, maksimum basınçlı bir nokta etrafında kapalı bir eğri meydana getirirler. Bunların da çapları yüzlerce kilometredir. Kuzey yarımkürede saat yelkovanı yönünde, güney yarımküredeyse aksi yönde, yani, siklonların ters yönünde dönerler. Antisiklonlar da sıcak ve soğuk antisiklonlar olmak üzere iki çeşittir.

Atmosferin ısı dengesi: Atmosferin dış kısmına, santimetre kare başına bir dakikada, dik olarak 1,94 kalori ısı gelmektedir. Bir kalori, bir gram suyun sıcaklığını 1°C yükselten ısı miktarıdır. Dünya yuvarlak olduğu için ve günün yarısı gece olduğundan bu ısıdan ancak 0,5 kalorisi yeryüzüne ulaşmakta, bunun da yüzde kırk kadarı bulutlar ve yeryüzü tarafından fezaya yansıtılmaktadır. Geri kalan 0,3 kalorilik ısı ise atmosferin ve yeryüzünün ısısını sağlamakta, rüzgarlara sebep olmaktadır. Yapılan ölçümler, fezaya enfraruj ışınları şeklindeki ısı kaybının güneşten gelen ısı kazancına hemen hemen eşit olduğunu göstermektedir.

Hava tahminleri

Meteorolojinin en önemli bir konusu olup, bu ilim dalına sağlanan devlet desteğinin de başlıca sebebidir.

Hava tahminlerindeki hassasiyet, tanınan toleranslara bağlıdır. Mesela, sıcaklık için 10 derecelik bir tolerans tanınırsa hassasiyet yüksek olur. Toleransı bir dereceye düşürülürse, yani en fazla bir derecelik bir hata kabul edilirse, bu kadar doğru tahmin yapma ihtimali, yani hassasiyet çok düşük olur. Hava olaylarının yapısı ve meydana gelişi çok karmaşıktır. Haritalarda görülemeyen ufak bir karışıklık, bir gün içinde bir siklon haline gelebilmektedir. Hava tahminleri çok geniş sahalar için yapılabilmektedir. İstanbul gibi büyük bir şehir için hava tahmini yapılabilir. Fakat Fatih için, Üsküdar için ayrı ayrı hava tahmini yapmaya imkan yoktur.

Hava tahminlerinde başlıca iki metod kullanılmaktadır. Analog metodunda, geçmişteki hava olaylarının benzer şekilde gelecekte de vuku bulacağı prensibinden faydalanılır. Ekstrapolasyon metodunda ise, havadaki değişikliklerin ekstrapolasyonu yapılarak tahmin yapılır. Yani, hava şart ve olaylarının gösterdiği meyil göz önüne alınır.

Halkın tecrübe ile öngördüğü hava tahminleri

Güneşin veya ay’ın etrafındaki hale, ne kadar büyükse, yağmur o kadar yakındır. Saat yediden evvel yağan yağmur, saat on birden evvel havanın düzeleceğini gösterir. Karıncalar, canlı barometredir. Basınç yükselirken, daha hızlı hareket ederler.

Geceki kırmızı gökyüzü havanın düzeleceğine, gündüzdeki kırmızı gökyüzü havanın bozacağına alamettir.

Bacalardan çıkan dumanlar, göğe doğru yükseliyorsa, sabahleyin bitkiler üzerinde çiğ taneleri görülüyorsa, kuşlar yüksekten uçuyorlarsa, yaz gecelerinde ufukta şimşekler çakıyorsa, güneş doğmadan önce tan yerindeki bulutlar kırmızı renkliyse havanın iyi olacağı tahmin edilir.

Kuşlar alçaktan uçuyorsa, bacalardan çıkan dumanlar yere doğru alçalıyorsa, güneşte büyük lekeler görülüyorsa, çok uzaklardaki gemiler bütün teferruatıyla ve çok büyük olarak görülebiliyorsa havanın bozulacağı tahmin edilir.

Meteoroloji istasyonları

Meteoroloji gözlemlerinin yapıldığı, kaydedildiği ve bir merkeze bildirildiği istasyonlardır. Kara istasyonları, gemi istasyonları, okyanus istasyonları, uçak istasyonları, otomatik istasyonlar gibi çeşitleri vardır. Ayrıca bu istasyonlar kullandıkları cihazlara göre de sınıflandırılabilirler. 1950’de kurulan Dünya Meteoroloji Teşkilatı (WMO), bu sahadaki çalışmaları, dünya çapında koordine etmektedir.

Türkiye’de meteoroloji çalışmaları: Büyük Türk denizcisi Piri Reisin Kitab-ı Bahriye isimli eserinde, denizciler için rüzgar ve fırtına hakkında çok önemli bilgiler verilmektedir. Bu eserde genel hava bilgilerinin yanında, Akdeniz ve Ege’deki iki yüzden fazla limanın hava durumları bulunmaktadır. 1579 yılında Raşid Takiyeddin Efendi tarafından Türkiye’de bir rasathanekurulmuştur. 1847-1858 tarihleri arasında Türkiye’de yapılan gözlemler, L’annaire Meteoroloji que de France ve Asie Mineur isimli Fransızca kitaplarda mevcuttur. 1867 yılında Kandilli Rasathanesi kuruldu.

1873 yılında Viyana’da toplanan milletlerarası Meteoroloji Kongresine Türkiye de katıldı ve İstanbul, İzmir, Sinop, Bursa, Trabzon, Beyrut, Selanik ve Avlonya’da birer rasathane kurulması kararlaştırıldı. 1875’de 16 merkezde PTT memurlarına gözlemler yaptırılmaya başlandı. 1894 yılında ise demiryolları kuruluşları tarafından gözlemlere başlandı ve elde edilen bilgileri Fitzner, 1907’de yayınladı.

Osmanlı Devleti zamanında yapılan çeşitli gözlemler, Hann’ın Hand buch der Klimatologie isimli kitabının üçüncü cildinde yayınlamıştır. Bu kitapta İstanbul’un 48 yıllık, İzmir’in 40 yıllık, Tarsus’un 19 yıllık, Samsun ve Trabzon’un 10 yıllık, Afyon, Ankara, Elazığ, Eskişehir ve Konya’nın 6-7 yıllık gözlem kıymetleri bulunmaktadır.

Birinci Dünya Harbinde Almanlar, 1915’te merkezi İstanbul olan “Rasadı Havaiye Müdürlüğünü” kurdular. Personeli Türk yedeksubaylardan meydana gelen bu teşkilat harp bitince dağıldı.

1925 yılında Ankara’nın Etlik semtinde Rasadat-ı Cevviye Müessesesi kuruldu. Daha sonra çeşitli bakanlıklar tarafında da kurulan benzer teşkilatların hepsi 28 Şubat 1937’de 3127 sayılı kanunla birleştirilerek, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü kuruldu. 1980 yılına kadar Tarım Bakanlığına

bağlı olarak çalışmalarını sürdüren Müdürlük, bu tarihten sonra Başbakanlığa bağlandı. Merkezi Ankara’da olan genel müdürlük, çalışmalarını; Hava Tahminleri Eğitim ve Araştırma, Araştırma ve Bilgi İşlemi, Zirai Meteoroloji ve İklim Rasatları, Personel ile İdari ve Mali İşler Daire Başkanlıklarının ve yurdun çeşitli bölgelerine dağılmış 1200 kadar gözlem istasyonunun bağlı bulunduğu 15 kadar bölge müdürlüğünün işbirliğiyle sürdürmektedir. Ayrıca Ortaokula dayalı 4 yıl süreli Anadolu Meteoroloji Meslek Lisesinde ihtiyaç duyulan eleman yetiştirilmektedir. Genel Müdürlük, son yıllarda bilim ve teknolojiyi takip etmeye ve teşkilatı en modern araç ve gereçlerle donatmaya başlamış, bu gayeyle Dünya Meteoroloji Teşkilatı (WMO), Avrupa Orta Süreli Hava Tahminleri Merkezi, Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Örgütü ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü gibi kuruluşlarla yakın işbirliğine girmiştir.

Sözlükte “meteoroloji” ne demek?

1. Havayuvarı içinde oluşan sıcaklık değişmelerini, yel, yıldırım, yağmur, dolu gibi olayları inceleyen fizik dalı, havabilgisi.

Meteoroloji kelimesinin ingilizcesi

n. meteorology, aerology
Köken: Fransızca

Bilgi Yuvası Yararlı Bilgiler Sunar.


Bir önceki makalemiz olan Sen Yeter Ki İste Programı Başvuru Formu? başlıklı makalemizde atv sen yeterki iste, sen yeterki iste başvuru ve www.senyeterkiiste.com hakkında bilgiler verilmektedir.

Nasıl Buldular: meteoroloji ne iş yaparmeteoroloji istasyonları ne iş yaparmeteoroloji nedir ne işe yarar
Meteoroloji nedir? Kısaca Ne İş Yapar Konu Anlatımı SerdarHan tarafından 2 Mart 2013 tarihinde , Bilgi Sözlük kategorisine eklenmiştir.
Sponsor Bağlantı
    yeni 10
Benzer Konular
Meteoroloji nedir? Kısaca Ne İş Yapar Konu Anlatımı isimli bu konuyu ;
Google'de Ara
BlogSearch'te Ara
Buzzzy'de Ara
Twitter'da Ara
Bing'te Ara
İletişim

Sende Yorum Yaz

YORUM YAZMAK İÇİN ÜYE GİRİŞİ YAPMALISINIZ.

Facebook Grubumuza Katılın!